Ik loop eigenlijk al zo lang als ik me kan herinneren rond met darmklachten. Inmiddels weet ik dat ik het prikkelbaar darmsyndroom (PDS) heb, maar jarenlang had ik geen idee waar mijn klachten vandaan kwamen. En ik ben bepaald niet de enige: wereldwijd heeft naar schatting 1 op de 25 mensen PDS. In Nederland ligt dat percentage rond de 3,8%. Dat betekent dat je waarschijnlijk meer mensen met PDS kent dan je denkt.
In dit artikel deel ik mijn eigen zoektocht, wat mij heeft geholpen en wat we inmiddels weten over PDS, behandeling en de rol die mindfulness kan spelen.
Inhoudsopgave
Wat is er mis met me?
Op de middelbare school kreeg ik iedere dag boterhammen mee. Ik had ontzettend veel moeite om die op te eten. Soms moest ik mezelf tot kokhalzen aan toe dwingen om zo’n boterham weg te krijgen. Als ik melk dronk, had ik het vreemde gevoel alsof al het vocht uit mijn mond werd weggetrokken. Ik wist alleen niet waarom. Ik kon het toen nog niet plaatsen.
Jaren later belandde ik met acute buikkrampen op de spoedeisende hulp in Berlijn. Het voelde alsof er messen in mijn buik werden gestoken. Ik snapte niet wat er gebeurde en ook daar konden ze me niet vertellen waar de pijn vandaan kwam.
Daarna begon een lang medisch traject. Ik onderging onder andere een coloscopie, waarbij ook biopten uit mijn darmwand werden genomen. Er werd uitgebreid gezocht, maar niets gevonden wat mijn klachten kon verklaren.
Uiteindelijk kreeg ik de diagnose prikkelbaar darmsyndroom (PDS).
Maar daarmee waren mijn klachten natuurlijk niet weg.
💡 Wist je dat? PDS is bepaald geen moderne aandoening. Al in 1818 beschreef een Engelse arts patiënten met buikpijn en een veranderde stoelgang zonder duidelijke zichtbare afwijking. Ruim 200 jaar later proberen we nog steeds beter te begrijpen waarom de darmen van sommige mensen zo gevoelig reageren.
Een tijd later ging ik meer sporten en meer eiwitten eten. Mijn buik raakte steeds verder opgeblazen, waarna ik bij een diëtist terechtkwam. Zij stelde voor om het FODMAP-dieet te proberen.
Dat heeft me veel gebracht. Voor het eerst begon ik verbanden te zien tussen wat ik at en wat er vervolgens in mijn buik gebeurde. Maar daarna werd het toch vooral een eigen zoektocht.
PDS is voor mij namelijk veel meer dan af en toe buikpijn. Mijn darmen kunnen urenlang in een kramp schieten en soms word ik weken achter elkaar wakker met stekende pijn. Soms raak ik er zelfs zo aan gewend dat ik de pijn bijna naar de achtergrond schuif, totdat ik merk wat het met mijn stemming doet: ik word prikkelbaarder, geïrriteerd en angstiger.
En dan realiseer ik me ineens: o ja, ik heb al de hele ochtend pijn.
Het is ontzettend frustrerend om jarenlang met zulke onduidelijke klachten rond te lopen. Je voelt dat er iets niet klopt, maar onderzoeken geven geen duidelijke verklaring. Je krijgt een diagnose, maar daarmee nog geen pasklare oplossing.
Dus ga je zoeken.
Naar voeding, stress, wat je beter wel of niet kunt eten en manieren om je darmen te kalmeren. In mijn geval leidde die zoektocht uiteindelijk ook naar de relatie tussen mijn buik, mijn brein en mijn zenuwstelsel. Juist omdat ik die zoektocht zelf ken, schrijf ik dit artikel.
PDS zit namelijk niet simpelweg tussen je oren. Maar je darmen en hersenen staan wel voortdurend met elkaar in contact via de darm-brein-as. En dat brengt me bij de vraag waar ik in dit artikel dieper op inga:
Kan mindfulness helpen bij het prikkelbaar darmsyndroom?
Om die vraag te beantwoorden, moeten we eerst begrijpen wat PDS eigenlijk is.
Wat is het prikkelbaar darmsyndroom (PDS)?
Het prikkelbaar darmsyndroom, meestal afgekort tot PDS, is een chronische aandoening waarbij buikpijn en veranderingen in de stoelgang centraal staan.
PDS werd vroeger vaak een functionele darmaandoening genoemd. Tegenwoordig wordt steeds vaker gesproken over een stoornis in de darm-breininteractie.
Dat is een belangrijk inzicht.
Bij PDS hoeft er namelijk geen zichtbare beschadiging of ontsteking van de darm aanwezig te zijn om toch behoorlijk veel klachten te ervaren. De manier waarop je darmen signalen doorgeven en de manier waarop je zenuwstelsel die signalen verwerkt, spelen een rol.
Prikkelbare darm syndroom symptomen
Veelvoorkomende prikkelbare darm syndroom symptomen zijn:
- buikpijn of buikkrampen
- diarree
- obstipatie
- afwisselend diarree en obstipatie
- een opgeblazen buik
- winderigheid
- veranderingen in de ontlasting
- het gevoel dat je niet volledig naar het toilet bent geweest
- klachten die veranderen rondom eten of de stoelgang
Hoe PDS eruitziet, verschilt enorm per persoon.
De een heeft voornamelijk diarree, terwijl een ander juist vaak verstopt zit. Sommige mensen hebben relatief milde klachten. Anderen hebben ernstige PDS-klachten die invloed hebben op werk, reizen, relaties of sociale activiteiten.
En juist bij die laatste groep kan er nog iets bijkomen: angst voor de klachten zelf.
Als mijn buik maar rustig blijft.
Waar is hier een toilet?
Kan ik dit eigenlijk wel eten?
Wat als ik onderweg buikpijn krijg?
Voor je het weet ben je niet alleen bezig met je buikklachten, maar ook met het voorkomen van mogelijke buikklachten.
Hoe weet je of je PDS hebt?
Misschien zoek je naar een prikkelbare darm syndroom test waarmee je thuis kunt ontdekken of je PDS hebt. Zo eenvoudig werkt het helaas niet. Er bestaat niet één bloedtest, scan of ontlastingstest waarmee PDS definitief kan worden aangetoond.
Wel zijn er kenmerken die PDS waarschijnlijker maken. Artsen gebruiken hiervoor onder andere de zogenaamde Rome IV-criteria.
Doe de PDS-check
Vink aan wat je herkent:
Herken je de eerste en laatste stelling én minimaal twee van de drie middelste kenmerken?
Dan sluit je klachtenpatroon aan bij de Rome IV-criteria voor PDS. Dat betekent nog niet automatisch dat je PDS hebt.
Een arts kan beoordelen of PDS waarschijnlijk is en of er aanleiding is om andere oorzaken te onderzoeken. Laat nieuwe, ernstige of duidelijk veranderende darmklachten daarom medisch beoordelen.
Je darmen en hersenen praten de hele dag met elkaar
Ken je de uitdrukking vlinders in je buik? Dat is eigenlijk een prachtig voorbeeld van hoe sterk je hersenen en darmen met elkaar verbonden zijn. Je hoeft maar zenuwachtig te zijn voor een presentatie, eerste date of belangrijk gesprek en je kunt het letterlijk in je buik voelen.
Die communicatie wordt de darm-brein-as genoemd en gaat beide kanten op. Je mentale toestand kan invloed hebben op je spijsverteringsstelsel, terwijl signalen vanuit je darmen op hun beurt invloed hebben op je hersenen.
Bij PDS kan die communicatie gevoeliger of ontregeld zijn. Een lichamelijke sensatie vanuit de darmen kan daardoor bijvoorbeeld sterker worden ervaren. Ook kunnen stress, aandacht, verwachtingen en angst invloed hebben op de manier waarop je zenuwstelsel lichamelijke signalen verwerkt.
Zo kan een vervelende cirkel ontstaan:
Sensatie → bezorgdheid → aandacht naar je buik → spanning → sterkere sensatie → meer bezorgdheid
Dat betekent niet dat je de pijn verzint. De sensatie is echt. Maar wat je brein vervolgens met die sensatie doet, kan wel invloed hebben op hoe sterk en bedreigend je hem ervaart.
💡 Wist je dat? Je hersenen en darmen staan rechtstreeks met elkaar in verbinding via onder andere de nervus vagus. Deze lange zenuw loopt vanuit je hersenstam langs verschillende organen tot in je buik en vormt een belangrijke communicatieroute binnen de darm-brein-as. Bijzonder genoeg gaat veel van die informatie vanuit het lichaam richting de hersenen, en niet alleen andersom.
Wat 'The Way Out' ons over PDS kan leren
Een boek waarin dit principe heel duidelijk wordt beschreven, is The Way Out van Alan Gordon en Alon Ziv. Gordon ontwikkelde Pain Reprocessing Therapy (PRT), een psychologische benadering die is onderzocht bij bepaalde vormen van chronische pijn.
Het uitgangspunt zal voor veel mensen die met mindfulness werken herkenbaar zijn: het brein kan leren om lichamelijke signalen als gevaar te interpreteren. Je voelt iets, je brein denkt gevaar, je aandacht gaat ernaartoe en je wordt alerter. Daardoor kan de sensatie nog belangrijker en bedreigender worden.
Binnen PRT wordt daarom onder andere geoefend met het waarnemen van lichamelijke sensaties zonder ze onmiddellijk als gevaarlijk te interpreteren. Daar zit voor mij een interessante overlap met mindfulness: wat voel ik daadwerkelijk? In plaats van meteen: Wat betekent dit? Wat als het erger wordt? Hoe krijg ik dit weg?
Je merkt bijvoorbeeld gerommel, druk of spanning in je buik en probeert daar heel even niets van te maken. Er is een sensatie. Meer hoeft het op dat moment niet te zijn.
Het idee dat aandacht, angst, verwachting en lichamelijke sensaties elkaar kunnen beïnvloeden, sluit aan bij wat we weten over de darm-breininteractie bij PDS.
Kan mindfulness helpen bij PDS?
Ja, daar is daadwerkelijk onderzoek naar gedaan.
In een gerandomiseerde studie onder 75 vrouwen met PDS kreeg de ene groep mindfulness-training en de andere groep een ondersteunend groepsprogramma.
Na de training: 26,4% minder PDS-klachten met mindfulness, tegenover 6,2% in de controlegroep.
Drie maanden later: 38,2% tegenover 11,8%.
Dat betekent niet dat mindfulness jouw klachten automatisch met 38% vermindert. Het zijn groepsgemiddelden uit één onderzoek. Ook andere studies vinden aanwijzingen dat mindfulness kan helpen bij PDS-klachten, pijn en kwaliteit van leven, al zijn de resultaten niet altijd even sterk.
Mindfulness is dus geen wondermiddel tegen PDS. Wel past het bij de groeiende aandacht voor behandelingen die zich richten op de wisselwerking tussen darmen en brein.
Mindfulness gaat niet over:
‘Ik moet ontspannen zodat mijn buik stopt met zeuren.’
Dan wordt mindfulness namelijk wéér een manier om controle te krijgen over je buik.
Het gaat veel meer over:
‘Kan ik voelen wat er gebeurt, zonder dat mijn hoofd er onmiddellijk een noodsituatie van maakt?’
💡 Wist je dat? In een kleine studie volgden mensen met PDS negen weken lang een programma met onder andere meditatie, ademhalingsoefeningen, yoga en technieken om anders met stress om te gaan. Na afloop vonden onderzoekers veranderingen in de activiteit van verschillende genen. Ook namen bij de deelnemers met PDS de ernst van de klachten en angst af.
Ernstige PDS-klachten en angst voor je eigen buik
Stel dat je na het eten een kramp voelt. Je aandacht schiet onmiddellijk naar je buik. O nee, wordt het erger? Heb ik iets verkeerds gegeten? Waar is het toilet? Kan ik straks wel weg? Voor je het weet ben je voortdurend aan het controleren en draait je hele aandacht om wat er in je buik gebeurt.
Dit mechanisme is niet uniek voor PDS. Als je bang bent om te blozen, merk je ieder beetje warmte in je gezicht op. En als je voortdurend je hartslag controleert, vallen kleine veranderingen ineens veel meer op.
Aandacht werkt een beetje als een vergrootglas.
Dat betekent niet dat je PDS moet negeren. Je kunt wel leren om lichamelijke signalen waar te nemen zonder iedere sensatie automatisch te behandelen als een probleem dat onmiddellijk opgelost moet worden.
PDS behandeling: 8 dingen die mij hebben geholpen
Er bestaat helaas niet één PDS behandeling die bij iedereen werkt. Dat heb ik in de afgelopen jaren zelf ook gemerkt. Wat bij de een wonderen doet, kan bij een ander weinig verschil maken of zelfs klachten veroorzaken.
Door de jaren heen heb ik ontzettend veel geprobeerd. Langzaam ontstond er een soort persoonlijke gebruiksaanwijzing voor mijn darmen. Dit zijn de dingen die voor mij het meeste verschil hebben gemaakt.
1.
Leer je persoonlijke triggers kennen
Dit is voor mij misschien wel de belangrijkste.
Bij mij betekent dat onder andere dat ik gluten, lactose, ui en soja vermijd. Ook drink ik geen alcohol en koffie en rook ik niet. Dat wil niet zeggen dat iedereen met PDS deze dingen moet vermijden. PDS verschilt enorm per persoon.
En zelfs mijn eigen gebruiksaanwijzing is niet zwart-wit. Sommige dingen, zoals een blikje cola of bepaalde chips, kan ik niet iedere dag verdragen, maar af en toe en in kleinere hoeveelheden wel. Het maakt voor mij ook uit hoeveel ik ervan eet en waarmee ik het combineer.
Probeer daarom niet alleen een lijst te maken met goed en fout. Leer je eigen reacties herkennen.
2.
Houd (tijdelijk) een PDS-dagboek bij
Als je niet weet waar je op reageert, is het ontzettend lastig om verbanden te zien.
Houd daarom eens een paar weken bij wat er gebeurt. Niet alleen wat je eet, maar bijvoorbeeld ook:
voeding → slaap → stress → beweging → darmklachten
En verander bij voorkeur niet tien dingen tegelijk.
Als je tegelijkertijd stopt met koffie, lactose schrapt, supplementen gaat gebruiken en anders gaat ontbijten en je voelt je vervolgens beter, heb je nog steeds geen idee wat daadwerkelijk verschil maakte.
Advies van anderen kan een mooi vertrekpunt zijn. Maar uiteindelijk moet je ontdekken wat jouw darmen je vertellen.
3.
Onderzoek voeding systematisch
Voor mij kwam een belangrijk keerpunt toen ik naar een diëtist ging en zij mij kennis liet maken met het FODMAP-dieet.
Voor het eerst ging ik niet zomaar willekeurig voedingsmiddelen vermijden, maar systematischer onderzoeken waar ik op reageerde.
Belangrijk daarbij is dat FODMAP niet simpelweg betekent dat je de rest van je leven een enorme lijst voedingsmiddelen moet vermijden. Na de eliminatiefase worden voedingsmiddelen juist weer geïntroduceerd om te ontdekken welke groepen en hoeveelheden klachten geven.
Juist omdat het dieet behoorlijk beperkend kan zijn, is begeleiding door een gespecialiseerde diëtist verstandig.
Handige FODMAP-lijst
Wil je zelf eens bekijken welke voedingsmiddelen laag of hoog in FODMAP’s zijn? Hieronder vind je een handige overzichtslijst van Fodmap-dieet.nl. Let daarbij ook op de hoeveelheden: sommige voedingsmiddelen zijn in een kleine portie laag in FODMAP’s, maar in grotere hoeveelheden niet.
4.
Eet rustig en kauw goed
Kauwen klinkt bijna te simpel om als tip op te nemen. Toch merk ik hoeveel verschil het voor mij maakt wanneer ik niet haastig eet.
Ik probeer bewust rustiger te eten, goed te kauwen en aandacht te hebben voor wat ik proef. Daarmee merk ik ook eerder hoeveel ik eet en hoe mijn lichaam op een maaltijd reageert.
💡 Wist je dat? De Slow Food-beweging ontstond in 1986 in Italië als reactie op de steeds snellere fast life-cultuur. Hun filosofie gaat verder dan alleen langzaam eten: aandacht voor kwaliteit, smaak, je zintuigen, plezier en samen eten staan centraal.
Dat vind ik een mooie gedachte bij PDS. Darmklachten kunnen eten namelijk veranderen in een eindeloze lijst van dingen die wel en niet mogen.
Terwijl eten ook iets mag blijven waar je van geniet.
🍽️ Eet eens met volle aandacht
Probeer tijdens je volgende maaltijd de eerste vijf minuten eens bewust te eten.
Kijk even naar je eten en merk op wat er voor je staat.
Let op kleur, geur, structuur, smaak en zelfs het geluid van je eten.
Leg je bestek af en toe neer voordat je de volgende hap neemt.
Merk op hoe smaak en structuur veranderen terwijl je kauwt.
Even geen telefoon of andere afleiding. Alleen jij en je maaltijd.
5.
Geef je spijsvertering tijd tussen eetmomenten
Zelf doe ik ook aan intermittent fasting. Meestal eet ik niet voor ongeveer 10.30 uur ’s ochtends. Ik merk dat mijn buik het prettig vindt wanneer er langere periodes tussen eetmomenten zitten.
Daar zit ook een interessant lichamelijk proces achter.
Wanneer je een tijd niet eet, wordt in je maag en dunne darm het migrating motor complex (MMC) actief. Dit zijn terugkerende bewegingsgolven die onder andere achtergebleven voedselresten verder door het spijsverteringskanaal helpen verplaatsen. Het wordt daarom soms ook wel de housekeeper van de darm genoemd.
Zodra je weer eet, wordt dit nuchtere bewegingspatroon onderbroken.
Er is inmiddels ook voorzichtig onderzoek gedaan naar time-restricted eating bij PDS. In een recente pilotstudie namen de gemiddelde PDS-klachten af bij deelnemers die acht weken een 16:8-eetpatroon volgden. Omdat deze studie geen controlegroep had, kunnen we daar nog niet uit concluderen dat het vasten zelf verantwoordelijk was voor die verbetering.
Intermittent fasting is dus geen bewezen standaardbehandeling voor PDS. Voor mij is het vooral een manier van eten waarbij mijn spijsvertering langere periodes zonder voedsel krijgt en die ik persoonlijk prettig vind.
🌊 Surf op het verlangen
Krijg je tijdens een periode waarin je niet eet ineens trek? Probeer dan niet meteen iets met dat gevoel te doen, maar onderzoek het eerst.
Sta even stil bij wat je ervaart. Is het honger, trek, onrust of misschien gewoonte?
Waar merk je het in je lichaam? In je buik, mond, keel of misschien als onrust?
Merk op hoe het verlangen opkomt, verandert en misschien vanzelf weer afneemt.
Je hoeft het verlangen niet weg te krijgen én je hoeft er niet automatisch naar te handelen.
6.
Ontdek wat jou ondersteunt op moeilijke momenten
Soms heb ik ondanks alles een slechte dag en kunnen mijn darmen urenlang in een kramp schieten. Bij acute klachten gebruik ik soms Iberis Complex. Voor langere periodes heb ik goede ervaringen met Symbiosys Alflorex.
Alflorex bevat Bifidobacterium longum 35624, een probiotische bacteriestam die bij PDS is onderzocht. In een placebogecontroleerde studie onder 362 vrouwen werden verbeteringen gevonden in onder andere buikpijn, een opgeblazen gevoel en problemen met de stoelgang.
Dit zijn mijn persoonlijke ervaringen; wat voor mij werkt, hoeft niet voor jou te werken. Probeer daarom bij voorkeur één ding tegelijk en kijk wat het met je klachten doet.
7.
Leer anders omgaan met pijn en lichamelijke sensaties
En dan komen we bij iets waar voeding alleen mij niet mee kon helpen:
Wat gebeurt er in mijn hoofd wanneer mijn buik pijn begint te doen?
Een kramp kan razendsnel gevolgd worden door gedachten als: O nee, daar gaan we weer. Hoe lang gaat dit duren? Heb ik iets verkeerds gegeten? Wordt het nog erger? Voor je het weet verandert één lichamelijke sensatie in een complete alarmreactie.
Mindfulness en de ideeën uit The Way Out bieden hier een andere ingang. Wanneer ik iets voel, probeer ik eerst te onderzoeken:
Wat voel ik daadwerkelijk?
Is het druk, warmte, beweging, een steek of een samentrekking? En daarna: wat maakt mijn hoofd ervan?
Dat onderscheid klinkt klein, maar is belangrijk. Je probeert de pijn niet weg te mediteren en vertelt jezelf ook niet dat er niets aan de hand is. Je oefent om een lichamelijke sensatie niet automatisch groter te maken met angst, weerstand en voorspellingen over wat er straks allemaal mis kan gaan.
8.
Blijf je leven leven
Misschien is dit uiteindelijk wel de moeilijkste: PDS kan je wereld langzaam kleiner maken. Je gaat liever niet uit eten, een lange autorit voelt spannend of je zegt iets af omdat je buik die dag niet goed voelt.
Dat begrijp ik heel goed. Tegelijk wil ik niet dat mijn darmen bepalen hoe groot mijn leven mag zijn. Binnen Acceptance & Commitment Therapy (ACT) oefen je precies daarmee: erkennen wat er is én blijven kijken naar wat voor jou belangrijk is.
De vraag wordt dan niet alleen: hoe krijg ik mijn buik rustig? Maar ook:
Kan ik mijn leven leiden, ook wanneer mijn buik even niet rustig is?
Soms betekent goed voor jezelf zorgen dat je rust neemt of iets laat staan. En soms betekent het dat je de onzekerheid of het ongemak meeneemt en toch doet wat je belangrijk vindt.
Na al die jaren is dat misschien wel mijn belangrijkste les:
Leer je eigen darmen kennen, maar probeer er niet je hele leven omheen te bouwen.
Wil je onderzoeken wat jou daarin kan helpen?
Bronnen
- Black, C. J., Staudacher, H. M., & Ford, A. C. (2022). Efficacy of a low FODMAP diet in irritable bowel syndrome: systematic review and network meta-analysis. Gut, 71(6), 1117–1126. DOI: 10.1136/gutjnl-2021-325214
- Clausen, M. T., Sverdrup, H., Brevik, A., Molin, M., & Kolby, M. (2026). Time-Restricted Eating and Symptom Severity in Irritable Bowel Syndrome: Results from a Pilot Study. Nutrients, 18(5), 765. DOI: 10.3390/nu18050765
- Deloose, E., Janssen, P., Depoortere, I., & Tack, J. (2012). The migrating motor complex: control mechanisms and its role in health and disease. Nature Reviews Gastroenterology & Hepatology, 9(5), 271–285. DOI: 10.1038/nrgastro.2012.57
- Drossman, D. A., & Hasler, W. L. (2016). Rome IV—Functional GI Disorders: Disorders of Gut-Brain Interaction. Gastroenterology, 150(6), 1257–1261. DOI: 10.1053/j.gastro.2016.03.035
- Gaylord, S. A., Palsson, O. S., Garland, E. L., et al. (2011). Mindfulness training reduces the severity of irritable bowel syndrome in women: results of a randomized controlled trial. American Journal of Gastroenterology, 106(9), 1678–1688. DOI: 10.1038/ajg.2011.184
- Kuo, B., Bhasin, M., Jacquart, J., et al. (2015). Genomic and Clinical Effects Associated with a Relaxation Response Mind-Body Intervention in Patients with Irritable Bowel Syndrome and Inflammatory Bowel Disease. PLoS ONE, 10(4), e0123861. DOI: 10.1371/journal.pone.0123861
- Naliboff, B. D., Smith, S. R., Serpa, J. G., et al. (2020). Mindfulness-based stress reduction improves irritable bowel syndrome (IBS) symptoms via specific aspects of mindfulness. Neurogastroenterology & Motility, 32(9), e13828. DOI: 10.1111/nmo.13828
- Rome Foundation. Rome IV Diagnostic Criteria for Irritable Bowel Syndrome. Bekijk de Rome IV-criteria
- Slow Food. Our History. Slow Food International. Bekijk de bron
- Sperber, A. D., Bangdiwala, S. I., Drossman, D. A., et al. (2021). Worldwide prevalence and burden of functional gastrointestinal disorders, results of Rome Foundation Global Study. Gastroenterology, 160(1), 99–114.e3. DOI: 10.1053/j.gastro.2020.04.014
- Whelan, K., Martin, L. D., Staudacher, H. M., & Lomer, M. C. E. (2018). The low FODMAP diet in the management of irritable bowel syndrome: an evidence-based review of FODMAP restriction, reintroduction and personalisation in clinical practice. Journal of Human Nutrition and Dietetics, 31(2), 239–255. DOI: 10.1111/jhn.12530
- Whorwell, P. J., Altringer, L., Morel, J., et al. (2006). Efficacy of an encapsulated probiotic Bifidobacterium infantis 35624 in women with irritable bowel syndrome. American Journal of Gastroenterology, 101(7), 1581–1590. DOI: 10.1111/j.1572-0241.2006.00734.x
- Yuan, F., Ni, H., Asche, C. V., Kim, M., Walayat, S., & Ren, J. (2017). Efficacy of Bifidobacterium infantis 35624 in patients with irritable bowel syndrome: a meta-analysis. Current Medical Research and Opinion, 33(7), 1191–1197. DOI: 10.1080/03007995.2017.1292230
- Zernicke, K. A., Campbell, T. S., Blustein, P. K., et al. (2013). Mindfulness-based stress reduction for the treatment of irritable bowel syndrome symptoms: a randomized wait-list controlled trial. International Journal of Behavioral Medicine, 20(3), 385–396. DOI: 10.1007/s12529-012-9241-6
