Het is niet omdat dingen moeilijk zijn dat we niet durven, het is omdat we niet durven dat ze moeilijk zijn,” schreef Seneca tweeduizend jaar geleden. Ook ik kies vaak voor de makkelijke weg: Google Maps aanzetten zelfs als ik de route ken, liever een snelle TikTok-tip dan een boek, waarom naar de groenteboer als de supermarkt alles biedt? Elke keer voelt gemak even fijn. Maar ongemerkt wordt mijn wereld kleiner… tot ik merk dat mijn comfortzone een kooi is geworden.
Het is als dorst proberen te lessen met zeewater. Even lijkt het te helpen, maar uiteindelijk maakt het je alleen maar dorstiger. Het gemak van fastfood en online bestellen geeft een snelle kick maar voedt ons niet echt. We blijven zoeken, steeds hongeriger naar iets dat wél verzadigt.
De Sloveense filosoof Slavoj Žižek verwoordde het scherp: “We leven in vreemde tijden waarin we ons gedwongen voelen te doen alsof we vrij zijn, waardoor het onuitsprekelijke niet onze vrijheid is, maar juist het feit van onze onderwerping.”
Waarom comfort ons minder vrij maakt
Gemak dient de mens. Maar te veel gemak maakt ons lui. De snelle oplossingen lijken handig, maar ze geven ons geen kans om te groeien. Denk aan elke dag dezelfde route naar je werk nemen ook al staat er file, meteen je telefoon pakken zodra het stil wordt, Netflix aanzetten in plaats van een boek pakken, eten bestellen in plaats van zelf koken, of thuisblijven in plaats van dat ene etentje waar je niemand kent. Wat in het klein geldt voor deze keuzes, geldt net zo goed voor ons hele leven.
Wist je dat? 💡
Te veel gemak herprogrammeert ons brein negatief:
- Het beloningssysteem raakt verslaafd aan snelle dopaminehits
- De tolerantie voor ongemak daalt
- Nieuwe verbindingen in de hersenen ontstaan minder snel
Zo wordt je comfortzone kleiner en je veerkracht lager (Bracha, 2020).
Net als een spier die alleen sterker wordt na weerstand, heeft ook ons karakter uitdaging nodig. Zonder kleine doses ongemak verliezen we flexibiliteit, veerkracht en zelfvertrouwen. En als het leven ons dan onverwacht test, merken we dat we minder aankunnen dan we dachten.
Wat is dan existentiële moed?
Existentiële moed is de moed om het leven recht aan te kijken, met al zijn onzekerheden, pijn en ongemakken. In plaats van te vluchten voor wat ons confronteert, is het de kracht om door de ongemakkelijke momenten heen te gaan en het leven voluit te ervaren.
Zoals Barbara Ehrenreich het treffend zei: “Positief denken is niet hetzelfde als existentiële moed.” De moderne wereld zegt dat we alles kunnen bereiken als we maar positief blijven, maar existentiële moed vraagt ons om de waarheid te omarmen, hoe ongemakkelijk die ook mag zijn.
Vijf onvermijdelijke waarheden over het leven
We hebben geen volledige controle, zeker niet over onze gedachten en gevoelens. Pijn en verlies horen bij het leven. We zijn sterfelijk. We kunnen ziek worden. Er zijn grenzen aan wat we kunnen beïnvloeden. En het leven is nou eenmaal onvoorspelbaar.
De psychotherapeut David Richo vat deze realiteit samen in vijf waarheden die we niet kunnen veranderen:
- Alles verandert en eindigt.
- Dingen lopen niet altijd zoals gepland.
- Het leven is niet altijd eerlijk.
- Pijn maakt deel uit van het leven.
- Mensen zijn niet altijd liefdevol of loyaal.
Het zijn misschien geen prettige inzichten, maar wie ze onder ogen ziet, ontwikkelt een mentaliteit die geen illusie kan bieden. Existentiële moed betekent dat je deze waarheden niet alleen kent, maar ze ook durft te leven.
"Het is juist in het aangezicht van angst dat je je existentiële moed ontwikkelt."
Maak kennis met Jan: de prijs van comfort
Jan zweert bij gemak. Hij bestelt eten met één klik, laat boodschappen bezorgen en kiest altijd voor de lift, ook als de trap sneller zou zijn. Een boek lezen? Te veel moeite. Een lastig gesprek? Een appje is makkelijker. Elke keuze voor comfort voelt goed – even. Maar deze kleine beslissingen stapelen zich op.
Tien jaar later, begin veertig, merkt Jan dat zijn wereld is gekrompen. Hij zit vast in een baan die hem niet inspireert, omdat veranderen te ongemakkelijk voelde. Zijn sociale kring is klein; etentjes met onbekenden sloeg hij af. Zijn gezondheid hapert door jaren van fastfood en uitgestelde sportschool plannen. Kleine tegenslagen raken hem hard, en een knagende leegte groeit. Zijn comfortzone is een kooi geworden.
Tot een collega hem meevraagt voor een wandeltocht. Jan, normaal afhoudend, zegt ja. Zwetend en met blaren voelt hij iets nieuws: trots. Het is een kleine stap, maar het begin van een rijker leven.
Herkenbaar? Het sluipt er zo makkelijk in: we worden afhankelijk van apps en routines voor elke beslissing, en eenkennig door nieuwe ervaringen te vermijden, net als Jan.
Onderzoek bevestigt dit beeld:
- Psychiater Alex Curmi beschreef in The Guardian hoe hypergemak onze copingmechanismen kan ondermijnen. Te veel comfort verzwakt onze veerkracht, sociale vaardigheden en karaktervorming, waardoor we uiteindelijk moeilijker met uitdagingen omgaan.
- Ook psychologisch en neurowetenschappelijk onderzoek laat zien dat veerkracht geen vast gegeven is, maar een set vaardigheden die je kunt trainen. Oefeningen als mindfulness en bewuste stressregulatie versterken deze vaardigheden — maar juist door ongemak te vermijden, laten we die kans liggen.
Comfort boven alles
We leven dus in een tijd waarin comfort als het hoogste goed wordt gepromoot. Adverteerders beloven dat als we maar het juiste kopen, de juiste mindset aannemen, of de juiste keuzes maken, we geluk en vervulling kunnen bereiken. Maar de waarheid is dat als we altijd op zoek zijn naar comfort, we onszelf gevangen houden in een vicieuze cirkel van oppervlakkigheid en verlangen.
In plaats van te ontsnappen naar de illusie van perfectie, nodigt existentiële moed ons uit om te handelen, zelfs als het moeilijk is. Het is de moed om onze kwetsbaarheid te accepteren, onze beperkingen te erkennen en te kiezen voor actie ondanks de angst.
Mini Oefening: zoek het kleine ongemak op
Als er één principe is dat in de psychologie keer op keer werkt, dan is het wel exposure. Het is het bewust opzoeken van wat we normaal vermijden, om er minder bang voor te worden en er vaardiger mee om te gaan.
Kies vandaag één moment waarop je normaal gesproken voor de makkelijke weg kiest, en doe bewust het tegenovergestelde. Loop bijvoorbeeld naar de supermarkt in plaats van online te bestellen, wacht geduldig in de rij zonder je telefoon te pakken, of neem een koude douche in plaats van een warme. Terwijl je dit doet, merk op wat er in je lichaam en gedachten gebeurt. Adem rustig en blijf aanwezig bij het ongemak, zonder het direct te willen veranderen.
In de woorden van Dr. Rick Hanson: “De grenzen van ons leven zijn de grenzen van de emoties die we niet bereid zijn te voelen.” Als je alles kunt voelen zonder weerstand, kun je handelen ongeacht de emotie. Dat is de sleutel tot zelfdiscipline en echte vrijheid.
Omarm vrijwillig ongemak
In zijn boek The Comfort Crisis laat journalist en docent Michael Easter zien hoe onze hypercomfortabele levensstijl ons fysiek, mentaal en emotioneel verzwakt. Tijdens een 33-daagse expeditie in de wildernis van Alaska ervoer hij hoe kou, honger en verveling niet alleen uitdagingen zijn, maar krachtige katalysatoren voor groei. Easter beschrijft dit als een noodzakelijke reset van onze veerkracht — een boodschap die sterk resoneert met het stoïcijnse idee van voluntary discomfort en wat ik zelf ‘existentiële moed’ noem.
Het kan zo simpel zijn als een dagelijkse uitdaging, zoals een moeilijke fysieke oefening, het weigeren van comfort in je dagelijkse routines, of het nemen van beslissingen die je ongemakkelijk maken, zoals het zeggen van ‘nee’ tegen verzoeken die niet in lijn zijn met je waarden.
Het punt is niet om jezelf te pijnigen, maar om jezelf te trainen om door ongemak heen te gaan zonder het te vermijden. Dit creëert een krachtig gevoel van zelfcontrole en moed. Zoals Marcus Aurelius het zei, “Kies vrijwillig moeilijkheden om je wilskracht te versterken”.
Vier vormen van vrijwillig ongemak met bewezen voordelen:
- Koud douchen – Stimuleert circulatie, verhoogt alertheid en traint stressbestendigheid.
- Vasten – Activeert celherstel, verbetert insulinegevoeligheid en energiegebruik.
- Intensieve training – Versterkt spieren, hart en mentale veerkracht.
- Digitale stilte – Vermindert stress en herstelt concentratie.
- Meditatie – Vergroot aandacht, emotionele kracht en tolerantie voor ongemak.
Eet de kikker?
Een krachtige manier om dit te doen is de “Eat the Frog”-strategie. Het idee is simpel: doe het moeilijkste en meest onplezierige werk als eerste, zodat de rest van de dag gemakkelijker lijkt. Dit kan variëren van een moeilijke taak op je werk tot een ongemakkelijke gesprek met iemand die je moet confronteren. Door deze dingen meteen aan te pakken, creëer je ruimte voor succes en rust, zonder de constante dreiging van uitstelgedrag.
Deze benadering helpt je niet alleen om je doelen sneller te bereiken, maar leert je ook hoe je door ongemak heen kunt bewegen in plaats van het uit de weg te gaan.
Het paradox van ongemak
Paradoxaal genoeg maakt het omarmen van discomfort je leven uiteindelijk comfortabeler. Hoe meer je je door ongemak heen beweegt, hoe groter je tolerantie voor ongemak wordt. Wat je vroeger als ongemakkelijk ervaren hebt, zal je nu nauwelijks meer beïnvloeden. Ongemak wordt niet langer een belemmering, maar een kans voor groei en ontwikkeling. Je ontwikkelt een enorme veerkracht en emotionele kracht, die je in staat stelt om grotere uitdagingen aan te gaan.
Volgens ACT-auteur Dr. Russ Harris draait het om bereidheid: je openstellen voor gedachten, gevoelens en lichamelijke sensaties, zonder ze te vermijden of te bestrijden. In plaats van te wachten tot het ongemak verdwijnt, kies je ervoor te handelen in lijn met wat voor jou belangrijk is, ook als er angst, twijfel of spanning aanwezig is.
Dit proces draait om drie kernacties: aanwezig zijn bij wat er nu is, je openstellen voor wat je voelt en doen wat er voor jou werkelijk toe doet. Die bereidheid verandert ongemak van een vijand in een bondgenoot op weg naar groei.
Zoals schrijver Mark Manson zegt in “Everything is F*cked: A Book About Hope”: zegt: “De meest betekenisvolle vrijheid in je leven komt van je toewijding, de dingen waarvoor je hebt gekozen om offers voor te brengen.”
Zoek comfort | Zoek ongemak |
De behoefte aan comfort neemt toe | De behoefte aan comfort neemt af |
Hogere verwachtingen | Lagere verwachtingen |
Moeilijker om blij te zijn met dingen | Makkelijker om blij te zijn met dingen |
Gevangen in het najagen van comfort | Voelt je zorgelozer |
Voelt je minder comfortabel | Voelt je comfortabeler |
Kies wat moeilijk is, voor een rijker leven
Een waardevol leven vraagt balans tussen zelfzorg en jezelf uitdagen. Vaak doen we wat we denken dat moet in plaats van wat we werkelijk willen. Zo raken we uitgeput, niet door waardevol ongemak maar door het soort ongemak dat ons leeg trekt.
Wat als je elke dag één moeilijke, maar waardevolle taak kiest? Een eerlijk gesprek, een fysieke uitdaging, iets wat je al te lang uitstelt. Zodra het makkelijk wordt, kies je weer iets nieuws.
Zo train je jezelf om te kiezen wat belangrijk is, ook als het moeilijk voelt. Want het leven draait niet om comfort maar om moed. De moed om het onbekende en het ongemakkelijke te omarmen. Zoals een Zenmeester zei: “Niet-weten is het meest intiem.” Juist wanneer je niet alle antwoorden hebt, sta je volledig open voor het moment en dat is waar het echte leven gebeurt.
Kies vandaag één waardevol ongemak: loop naar de winkel, begin dat moeilijke gesprek, of zet je telefoon een uur uit. Wat wordt jouw eerste stap naar een rijker leven?
Referenties:
- Bracha, A. N. (2020). Resilience is a skill that can be trained: Mindfulness and stress regulation in mental health. Frontiers in Psychiatry, 11, 607. https://doi.org/10.3389/fpsyt.2020.00607
- Curmi, A. (2024, 4 november). The big idea: Is convenience making our lives more difficult? The Guardian. https://www.theguardian.com/books/2024/nov/04/the-big-idea-is-convenience-making-our-lives-more-difficult
- Craske, M. G., Treanor, M., Conway, C. C., Zbozinek, T., & Vervliet, B. (2014). Maximizing exposure therapy: An inhibitory learning approach. Behaviour Research and Therapy, 58, 10–23. https://doi.org/10.1016/j.brat.2014.04.006
- Easter, M. (2021). The comfort crisis: Embrace discomfort to reclaim your wild, happy, healthy self. Rodale Books.
- Ehrenreich, B. (2009). Bright-sided: How the relentless promotion of positive thinking has undermined America. Metropolitan Books.
- Hanson, R. (2013). Hardwiring happiness: The new brain science of contentment, calm, and confidence. Harmony Books.
- Harris, R. (2009). ACT in practice. New Harbinger Publications.
- Harris, R. (2019). The happiness trap (2nd ed.). Shambhala Publications.
- Krug, S. (2014). Don’t make me think: A common sense approach to web usability (3rd ed.). New Riders.
- Manson, M. (2019). Everything is fcked: A book about hope*. Harper.
- Marcus Aurelius. (2002). Meditations (G. Long, Trans.). Dover Publications. (Original work published ca. 180 C.E.)
- Richo, D. (2005). The five things we cannot change: And the happiness we find by embracing them. Shambhala Publications.
- Seneca. (1917). Epistulae morales ad Lucilium (Vol. 2, R. M. Gummere, Trans.). Harvard University Press. (Original work published ca. 65 C.E.)
- Žižek, S. (2002). Welcome to the desert of the real. Verso.
